Są dwa rodzaje regulatory luzu : ręczne regulatory luzu i automatyczne regulatory luzu. Obydwa są urządzeniami mechanicznymi stosowanymi w pneumatycznych układach hamulcowych w samochodach dostawczych, przyczepach i autobusach w celu utrzymania prawidłowej odległości – zwanej skokiem popychacza – pomiędzy komorą hamulcową a szczękami hamulcowymi. Kiedy szczelina ta staje się zbyt duża na skutek zużycia okładzin, skuteczność hamowania niebezpiecznie spada. Regulatory luzu kompensują to zużycie i utrzymują działanie systemu w bezpiecznych granicach. Podstawowa różnica między tymi dwoma typami jest prosta: ręczne regulatory luzu wymagają od technika fizycznej regulacji luzu zgodnie z harmonogramem, natomiast automatyczne regulatory luzu dostosowują się automatycznie po każdym uruchomieniu hamulców.
Zrozumienie obu typów pojazdów ma znaczenie niezależnie od tego, czy jesteś menedżerem floty, kierowcą zawodowym, technikiem hamulcowym czy osobą studiującą CDL. Przepisy federalne zgodnie z normą FMCSA 393.47 ustalają ścisłe ograniczenia dotyczące skoku popychacza, a niezaliczenie przeglądu z powodu niewyregulowanych hamulców może spowodować natychmiastowe uziemienie pojazdu. Wiedza o tym, jak działa każdy typ regulatora luzu i co może pójść nie tak w każdym z nich, gwarantuje, że pojazdy będą zgodne z przepisami, bezpieczne i pozostaną w ruchu.
Ręczne regulatory luzu są od dziesięcioleci standardowym elementem pneumatycznych układów hamulcowych. Są to wielowypustowe mechanizmy z przekładnią ślimakową przymocowane do wałka rozrządu hamulca. Kiedy popychacz komory hamulcowej wysuwa się i popycha ramię regulatora luzu, obraca krzywkę S, która dociska szczęki hamulcowe na zewnątrz do bębna. Z biegiem czasu, w miarę zużywania się materiału okładzin hamulcowych, popychacz musi przesunąć się dalej, aby uzyskać ten sam kontakt. Zwiększony skok zmniejsza siłę hamowania i czas reakcji.
Aby to skorygować, technik musi okresowo obracać śrubę regulacyjną — zwykle złączkę sześciokątną 9/16 cala — z boku regulatora luzu. Obracanie go w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara zaostrza regulację, skutecznie skracając odległość, jaką musi przebyć popychacz. FMCSA to określa Skok swobodny powinien wynosić od 1/2 cala do 3/4 cala , a całkowity skok popychacza w momencie zastosowania nie może przekraczać wartości granicznych określonych przez rozmiar komory. Na przykład dla komory typu 30 maksymalny dozwolony skok wynosi 2 cale.
Ręczne regulatory luzu zazwyczaj należy sprawdzać i regulować co 16 000 do 25 000 mil w normalnych warunkach pracy lub częściej w środowiskach o wysokim zużyciu, takich jak budowa lub jazda w górach. Wiele flot obejmuje ręczne kontrole regulatora w każdym cyklu konserwacji zapobiegawczej. Sama procedura, jeśli zostanie wykonana prawidłowo, zajmuje tylko kilka minut na koniec koła, ale wymaga bezpiecznego zablokowania pojazdu, zwolnienia hamulca postojowego i zmierzenia przez technika skoku przed i po regulacji za pomocą linijki lub taśmy mierniczej.
Częstym błędem w przypadku ręcznych regulatorów luzu jest nadmierne dokręcenie. Jeśli regulator zostanie nakręcony zbyt mocno, hamulce będą się ciągnąć, powodując przyspieszone zużycie okładzin, nagrzewanie się i potencjalne osłabienie hamulców. Ciągnięcie hamulców może podnieść temperaturę bębna powyżej 500°F co znacznie przyspiesza degradację okładzin. Technicy są przeszkoleni, aby lekko się cofać po zetknięciu butów, tworząc odpowiedni prześwit podczas jazdy.
Chociaż większość nowych pojazdów użytkowych w Ameryce Północnej jest wyposażona w automatyczne regulatory luzu od połowy lat 90. XX wieku – w dużej mierze w oparciu o przepisy FMCSA, które weszły w życie w 1994 r. dla ciągników i 1995 r. dla przyczep – ręczne regulatory luzu są nadal spotykane w:
Ręczne regulatory luzu są tańsze z góry — zazwyczaj obejmują 15-40 dolarów za sztukę — dlatego są one nadal powszechne w operacjach świadomych budżetu lub w regionach o mniejszym nadzorze regulacyjnym.
Automatyczne regulatory luzu — zwane także ASA lub automatycznymi regulatorami luzu — wykonują tę samą podstawową pracę, co ich ręczne odpowiedniki, ale zawierają wewnętrzne sprzęgło i mechanizm siłownika, który automatycznie koryguje skok popychacza podczas normalnego użycia hamulca. Za każdym razem, gdy hamulce są całkowicie zaciągnięte i zwolnione, wewnętrzny mechanizm wykrywający wykrywa, czy skok mieści się w dopuszczalnych granicach. Jeśli skok jest zbyt długi, przekładnia ślimakowa obraca się nieznacznie, aby skompensować luz.
Najpowszechniej stosowana zasada projektowania automatycznych regulatorów luzu obejmuje: zapadkowo-zapadkowy lub oparty na sprzęgle połączony z wahaczem sterującym, który wykrywa kąt obrotu podczas uruchamiania hamulca. Kiedy obrót przekracza zadany próg, co wskazuje na zużycie okładzin i zwiększenie skoku, wewnętrzny mechanizm przesuwa przekładnię ślimakową o ułamek obrotu, redukując skok z powrotem do prawidłowego zakresu.
W kategorii automatycznych regulatorów luzu producenci stosują dwa podstawowe podejścia projektowe:
Obydwa projekty mają ten sam cel, ale wykorzystują inną logikę wewnętrzną do wykrywania zużycia. Mechanicy flot często opracowują preferencje w oparciu o pojazd, który najczęściej serwisują, ponieważ niektóre pary OEM są zoptymalizowane pod kątem konkretnych projektów regulatorów.
Jednym z najniebezpieczniejszych mitów w konserwacji pojazdów użytkowych jest to, że automatyczne regulatory luzu nie wymagają uwagi. Jest to nieprawidłowe i przyczyniło się do poważnych wypadków związanych z hamulcami. Dane FMCSA wykazały, że naruszenia regulacji hamulców niezmiennie plasują się wśród najczęstszych usterek stwierdzonych podczas kontroli drogowych. —nawet w pojazdach wyposażonych w automatyczne regulatory.
Jeśli okaże się, że automatyczny regulator luzu stale nie jest wyregulowany, jest to objaw podstawowego problemu, a nie problem z kalibracją. Typowe przyczyny pierwotne obejmują:
Technicy zostali poinstruowani, aby nigdy nie regulować ręcznie automatycznego regulatora luzu w celu rozwiązania problemu chronicznych braków regulacji. Takie postępowanie tymczasowo maskuje problem mechaniczny, który z czasem powróci i będzie się pogarszał. Prawidłową reakcją jest zidentyfikowanie i naprawienie pierwotnej przyczyny.
Poniższa tabela podsumowuje kluczowe różnice między ręcznymi i automatycznymi regulatorami luzu w najważniejszych kategoriach wydajności i konserwacji:
| Funkcja | Ręczny regulator luzu | Automatyczny regulator luzu |
|---|---|---|
| Metoda regulacji | Instrukcja wykonana przez technika | Samoregulacja podczas użycia hamulca |
| Częstotliwość regulacji | Co 10 000–15 000 mil | Ciągły / każdy cykl hamowania |
| Koszt jednostkowy (w przybliżeniu) | 15–40 dolarów | 35–100 dolarów |
| Koszt pracy w czasie | Wyższa (wymagana regularna regulacja) | Niższy (mniej rutynowa obsługa) |
| Ryzyko błędu ludzkiego | Wyższa (w zależności od technika) | Niższy (automatyka mechaniczna) |
| Wymogi prawne (USA) | Dopuszczone w pojazdach sprzed 1994 r | Wymagany w nowych pojazdach od roku 1994/1995 |
| Jasność diagnostyczna | Prosto do sprawdzenia | Brak regulacji sygnalizuje głębsze problemy |
| Wewnętrzna złożoność | Prosty mechanizm przekładni ślimakowej | Dodano mechanizm sprzęgła/zapadki |
Aby w pełni zrozumieć znaczenie regulatorów luzu, warto znać ich dokładne położenie w pneumatycznym układzie hamulcowym. Gdy kierowca naciśnie pedał hamulca w pojeździe wyposażonym w układ hamulca bębnowego S-cam, sprężone powietrze napływa do komory hamulcowej. Wewnątrz komory membrana naciska na metalową płytkę, która wysuwa popychacz na zewnątrz. Popychacz ten jest podłączony do jednego końca ramienia regulatora luzu. Gdy popychacz się wysuwa, obraca regulator luzu, który obraca krzywkę S przez wielowypustowy wał. Krzywka S dociska szczęki hamulcowe na zewnątrz do wnętrza bębna hamulcowego.
Regulator luzu skutecznie działa jak dźwignia pomiędzy komorą hamulcową a wałkiem rozrządu. Jego długość – typowo 5,5 cala lub 6,5 cala do standardowych zastosowań — bezpośrednio wpływa na przewagę mechaniczną zastosowaną w krzywce. Dłuższe ramię zwiększa moment obrotowy, ale zmniejsza stosunek skoku do obrotu. Dopasowanie prawidłowej długości regulatora luzu do rozmiaru komory i ustawienia rozrządu jest niezbędne dla optymalnej skuteczności hamowania i jest określone w karcie specyfikacji hamulca każdego pojazdu.
Gdy hamulce są całkowicie zwolnione, a układ znajduje się w stanie spoczynku, ramię regulatora luzu powinno być ustawione mniej więcej prostopadle do popychacza, tworząc kąt zbliżony do 90 stopni. Ta geometria maksymalizuje wydajność mechaniczną po włączeniu hamulców. Jeśli ramię w stanie spoczynku znajduje się pod znacząco różnym kątem, oznacza to albo nieprawidłowy montaż, albo nadmierny skok, co zmniejsza siłę hamowania. Podczas kontroli przed podróżą kierowca może wizualnie zidentyfikować poważnie źle ustawiony regulator luzu, co jest jednym z powodów, dla których szkolenie CDL obejmuje podstawy kontroli układu hamulcowego.
Niezależnie od tego, który typ jest zamontowany, kontrola regulatora luzu jest obowiązkowym elementem zapewnienia zgodności z przepisami bezpieczeństwa pojazdów użytkowych. Oto praktyczny przegląd procesu kontroli stosowanego przez przeszkolonych techników hamulców:
Dodatkowo technicy będą ręcznie naciskać i ciągnąć ramię regulatora luzu przy zwolnionych hamulcach. Więcej niż 1 cal swobodnego ruchu wskazuje na zużyte tuleje wałka rozrządu lub luźne elementy fundamentu będzie to miało wpływ na działanie regulatora niezależnie od typu.
Poniżej podano maksymalne dopuszczalne skoki stosowane dla popularnych typów siłowników hamulcowych zgodnie z przepisami FMCSA:
| Typ komory | Średnica zewnętrzna (cale) | Maksymalny skok (w) |
|---|---|---|
| Wpisz 9 | 6.4 | 1.75 |
| Typ 12 | 7.1 | 1.75 |
| Typ 16 | 7.9 | 1.75 |
| Wpisz 20 | 8.8 | 2.00 |
| Wpisz 24 | 9.5 | 2.00 |
| Wpisz 30 | 10.5 | 2.00 |
| Typ 36 | 11.3 | 2.25 |
Obydwa typy regulatorów luzu mogą zawieść i oba typy awarii mogą skutkować naruszeniem zasad wycofania pojazdu z eksploatacji lub, co ważniejsze, awarią hamulców na drodze. Wczesne rozpoznawanie znaków ostrzegawczych zapobiega kosztownym awariom i zapewnia zgodność pojazdów z przepisami.
Podczas wymiany regulatora luzu — czy to na osi kierowanej, napędowej, czy na przyczepie — należy dokładnie dopasować kilka zmiennych specyfikacji do istniejącego układu hamulcowego. Zainstalowanie fizycznie kompatybilnego regulatora z nieprawidłową kalibracją wewnętrzną lub długością ramienia może spowodować natychmiastowe niewyważenie hamulca.
Kluczowe kryteria wyboru obejmują:
Główni producenci regulatorów luzu, w tym Haldex, Bendix, Meritor i Gunite, publikują szczegółowe odniesienia i przewodniki zastosowań. Przed montażem należy zawsze sprawdzić numery części w arkuszu specyfikacji hamulców pojazdu lub w dokumentacji OEM.
Odejście branży od ręcznych regulatorów luzu w Stanach Zjednoczonych było spowodowane przede wszystkim danymi pokazującymi, że regulacja hamulców była jednym z głównych czynników powodujących wypadki z udziałem ciężkich pojazdów ciężarowych. Badania przeprowadzone pod koniec lat 80. i na początku 90. XX wieku wykazały, że znaczny procent samochodów ciężarowych skontrolowanych na drogach miał co najmniej jeden hamulec rozregulowany, a dominującą przyczyną była niewłaściwa konserwacja ręcznego regulatora.
Poprzednik FMCSA, Federal Highway Administration (FHWA), wprowadził mandat automatycznego regulatora luzu na mocy 49 CFR część 393. Samochody ciężarowe wyprodukowane 20 października 1994 r. lub później muszą być wyposażone w automatyczne regulatory luzu we wszystkich pozycjach hamulców. Przyczepy wyprodukowane 20 października 1995 r. lub później podlegają tym samym wymaganiom. Przepis ten był częścią szerszego pakietu poprawy bezpieczeństwa hamulców, który uwzględniał również wymagania dotyczące drogi hamowania układu hamulcowego.
Kanada zastosowała się do podobnych wymagań w ramach przepisów Transport Canada, a wiele innych jurysdykcji przyjęło równoważne standardy. Rezultatem była wymierna poprawa wskaźników zgodności regulacji hamulców podczas kontroli drogowych, chociaż naruszenia są na tyle powszechne, że regulacja hamulców w dalszym ciągu generuje dużą część zamówień wycofanych z eksploatacji podczas operacji takich jak coroczne kontrole drogowe stowarzyszenia Commercial Vehicle Safety Alliance (CVSA).
Pomimo nacisków regulacyjnych warto to zauważyć automatyczne regulatory luzów nie eliminują konieczności przeglądów układu hamulcowego — po prostu przenoszą uwagę technika z rutynowej regulacji na badanie przyczyn źródłowych i konserwację podzespołów hamulca podstawowego.
Zarówno ręczne, jak i automatyczne regulatory luzu wymagają odpowiedniego smarowania, aby działać prawidłowo i osiągnąć swoją znamionową żywotność. Większość nowoczesnych regulatorów luzu jest wyposażona w smarowniczki i powinna być smarowana przy każdej konserwacji zapobiegawczej — zazwyczaj co 40 000 km lub zgodnie z zaleceniami producenta, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej.
Właściwy rodzaj smaru ma znaczenie. Większość producentów określa smar z kompleksem litowym NLGI #2, przystosowany do zastosowań w wysokich temperaturach i wodoodpornych. Stosowanie standardowego smaru do podwozi lub mieszanie smarów może prowadzić do niewystarczającego smarowania w wysokich temperaturach roboczych lub przyspieszonej korozji elementów wewnętrznych.
Przy prawidłowej konserwacji, wysokiej jakości automatyczny regulator luzu powinien zapewniać żywotność wynoszącą 500 000 mil lub więcej w zastosowaniach liniowych. Zastosowania zawodowe wymagające częstego i intensywnego używania hamulców, takie jak wywóz śmieci, dostawa gotowej mieszanki betonowej lub wywrotki pracujące w pagórkowatym terenie, wymagają zazwyczaj krótszych okresów międzyobsługowych, a czasami wymagają wymiany po przejechaniu od 250 000 do 250 000 mil. Ręczne regulatory luzu, będące prostszymi urządzeniami, często wytrzymują cały okres eksploatacji obsługiwanych elementów hamulca, pod warunkiem, że śruba regulacyjna nigdy nie jest zatarta.
Zanieczyszczenia pyłem hamulcowym, solą drogową i wodą są głównym wrogiem trwałości regulatora luzu. Przy każdym serwisowaniu hamulców należy oczyścić i sprawdzić obszary końców kół, a osłony smarowe lub osłony należy sprawdzić pod kątem pęknięć umożliwiających przedostanie się zanieczyszczeń do korpusu regulatora.
Tak i jest to ogólnie zalecane ulepszenie w przypadku konserwacji starszych pojazdów. Zamiennik musi mieć odpowiednią długość ramienia, liczbę wypustów i kierunek obrotu dla konkretnej osi. Punkt mocowania wahacza dla regulatora automatycznego również musi być prawidłowo zamontowany, ponieważ często brakuje tego elementu na osiach, na których wcześniej stosowano regulatory ręczne.
Automatyczne regulatory luzu mają zewnętrzne złącze sześciokątne, które można wykorzystać do ręcznej regulacji, ale należy to robić tylko podczas pierwszej instalacji lub jako środek tymczasowy w celu sprawdzenia działania systemu. Regularne ręczne cofanie lub przesuwanie automatycznego regulatora jest oznaką, że coś innego w układzie hamulcowym wymaga naprawy. To nie jest praktyka konserwacyjna – to flaga diagnostyczna.
Pneumatyczne hamulce tarczowe, które stają się coraz bardziej powszechne na osiach kierowanych i napędowych w Ameryce Północnej, nie wykorzystują tradycyjnych regulatorów luzu S-cam. Wykorzystują zintegrowany mechanizm regulacyjny wbudowany w zespół zacisku. Jednakże nadal obowiązują wymagania prawne dotyczące utrzymywania właściwej regulacji hamulca, a funkcja automatycznej regulacji wbudowana w zacisk hamulca tarczowego służy temu samemu celowi, co regulator luzu w układzie hamulca bębnowego.
Zamontowanie regulatora luzu niewłaściwą ręką (lewą zamiast prawą lub odwrotnie) powoduje, że regulator będzie ciągnął krzywkę w złym kierunku podczas włączania hamulców. W rezultacie siła hamowania na końcu koła jest niewielka lub żadna, a w przypadku regulatora automatycznego mechanizm samoregulacji będzie działał w odwrotnym kierunku – stopniowo rozluźniając zamiast dokręcając. Stanowi to poważne zagrożenie bezpieczeństwa i można je wykryć natychmiast podczas prawidłowej kontroli skoku hamulca po instalacji.